Patologiczne zaciskanie i zgrzytanie zębami – czyli bruksizm – jest problemem obserwowanym u pacjentów w różnym wieku, także u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Choć często traktowane jest ono jako naturalny etap rozwoju, w niektórych przypadkach może sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Kiedy wystarczy uważna obserwacja, a kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Bruksizm to mimowolne zaciskanie lub zgrzytanie zębami, najczęściej w nocy, choć czasami pojawia się również w ciągu dnia. Występować może u pacjentów w różnym wieku – u dzieci miewa charakter fizjologiczny (związany z wyrzynaniem się zębów lub kształtowaniem zgryzu), ale bywa też objawem stresu, czy zaburzeń neurologicznych. Wczesne rozpoznanie tego problemu pozwala odpowiednio reagować i przeciwdziałać potencjalnym konsekwencjom.
Bruksizm u dzieci – problem częstszy niż mogłoby się wydawać
Według różnych dostępnych badań naukowych, zgrzytanie zębami dotyczy od 20 do 30% dzieci w wieku od 3 do 12 lat. Choć zazwyczaj jest to problem przejściowy, który ustępuje samoistnie, to niekiedy może mieć poważne konsekwencje, takie jak ścieranie szkliwa, nadwrażliwość zębów, bóle narządu żucia czy problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym.
– U większości dzieci zgrzytanie zębami ma charakter przejściowy i wynika z niedojrzałości układu nerwowego. Jest to naturalny proces adaptacyjny w okresie wyrzynania się zębów mlecznych i stałych – tłumaczy dr n. med. Tomasz Maria Kercz, założyciel i lider zespołu Vinci Clinic w Łodzi. – Bez względu na przyczynę należy oczywiście uważnie monitorować objawy, bo przewlekły bruksizm u starszych dzieci może wymagać konsultacji specjalistycznej – dodaje.
Zgrzytanie zębami u dzieci – przyczyny i możliwe konsekwencje
Zgrzytanie zębami u dzieci może mieć wiele źródeł. W wielu przypadkach wynika ono z naturalnego rozwoju układu nerwowego i adaptacji zgryzu. Znacząco zwiększać napięcie mięśni żucia mogą również czynniki psychologiczne, takie jak stres, lęk, nadpobudliwość czy trudności w zasypianiu. Przyczyną bruksizmu u małych pacjentów mogą być także problemy laryngologiczne, alergie, wady zgryzu lub obturacyjny bezdech senny.
– W codziennej praktyce zauważamy, że dzieci z bruksizmem często przejawiają objawy napięcia emocjonalnego. Dlatego zaleca się kompleksowe podejście – konsultację stomatologiczną, a w razie potrzeby wsparcie psychologiczne – podkreśla dr n. med. Tomasz Maria Kercz.
Badania wykazały, że bruksizm u dzieci może współistnieć z zaburzeniami snu, lękami nocnymi oraz zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Niezdiagnozowany, przewlekły bruksizm może prowadzić do ścierania zębów, nadwrażliwości, zaburzeń funkcji stawu skroniowo-żuchwowego oraz trudności w gryzieniu i żuciu pokarmu.
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Nie każde zgrzytanie zębami wymaga natychmiastowej interwencji. Jednak rodzice powinni zwrócić uwagę na sytuacje, w których bruksizm jest przewlekły lub nasilony, pojawiają się widoczne uszkodzenia zębów, dziecko odczuwa ból (szczęki, głowy, stawu skroniowo-żuchwowego) oraz gdy zgrzytaniu zębami towarzyszą trudności w jedzeniu lub zaburzenia snu.
W takich przypadkach stomatolog może zaproponować różne metody leczenia, w tym:
-
szyny relaksacyjne (okluzyjne) – indywidualnie dopasowane nakładki ochronne, które minimalizują tarcie zębów podczas nocnego zgrzytania i chronią szkliwo,
-
terapia behawioralna i relaksacyjna – techniki redukujące stres i napięcie mięśniowe, w tym ćwiczenia oddechowe, masaże żuchwy oraz trening relaksacyjny,
-
wsparcie psychologiczne – konsultacje z psychologiem dziecięcym w celu rozpoznania źródeł stresu, lęków nocnych lub problemów emocjonalnych, które mogą wywoływać bruksizm,
-
leczenie wad zgryzu – w przypadku wad zgryzu stomatolog może zastosować aparaty ortodontyczne, co zmniejsza napięcie mięśni żucia,
-
modyfikacja stylu życia – ograniczenie czynników stresogennych, odpowiednia higiena snu, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie pobudzających napojów lub przekąsek przed snem.
Każda z tych metod dobierana jest indywidualnie, w zależności od wieku dziecka, nasilenia objawów i przyczyn bruksizmu. Współpraca specjalistów z zakresu stomatologii dziecięcej, ortodoncji, psychologii – przy zaangażowaniu rodziców – zwiększa skuteczność terapii i minimalizuje ryzyko powikłań.
Zgrzytanie zębami u dzieci jest zjawiskiem złożonym i wieloczynnikowym. Choć często ma charakter przejściowy, czasami sygnalizuje problemy stomatologiczne, neurologiczne lub emocjonalne. Kluczowe znaczenie ma uważna obserwacja, wczesna diagnoza i właściwe podejście interdyscyplinarne. Dzięki temu możliwe jest wdrożenie skutecznych metod leczenia, które chronią zdrowie zębów, redukują napięcie mięśniowe oraz poprawiają komfort życia dziecka.